10 września 2026 roku w Darwin (NT), w wieku 80 lat, odeszła Irena Janus–Olchowik – pianistka, organistka, akompaniatorka, nauczycielka muzyki i animatorka życia polonijnego w Wiktorii. Zasłużona członkini Polonii wiktoriańskiej i działaczka społeczna wielu organizacji polonijnych.
Urodziła się 22 marca 1946 roku w Greven w Niemczech, gdzie jej rodzice – jako byli przymusowi pracownicy – znaleźli się po zakończeniu II wojny światowej. W 1950 roku wraz z rodzicami wyemigrowała do Australii. Ukończyła studia licencjackie i podyplomowe z zakresu nauczania muzyki na Uniwersytecie w Melbourne. W latach 1968–1980 pracowała w Wydziale Muzycznym wiktoriańskiego Departamentu Edukacji.
Już we wczesnych latach związała się z polską społecznością, dzieląc się swoim talentem i umiejętnościami oraz współtworząc życie kulturalno-społeczne Polonii wiktoriańskiej. W 1955 roku dołączyła do harcerstwa, gdzie w późniejszych latach pełniła m.in. funkcje wodza zuchów, drużynowej I Drużyny im. Emilii Plater w Yarraville, instruktorki oraz członkini Zarządu Okręgu ZHP. Wydała pierwszy śpiewnik harcerski „Z piosenką w plecaku” (1979), który dystrybuowano w Australii i na świecie. Pomagała także przygotowywać hufiec „Podhale” w Melbourne do występów muzycznych podczas wydarzeń polonijnych.
Od 1970 roku dbała o oprawę muzyczną, grając na organach podczas niedzielnych polskich mszy świętych w kościele św. Ignacego w Richmond. Przez ponad 30 lat była także członkinią Polskiego Komitetu Parafialnego przy kościele św. Ignacego w Richmond.
Podczas polonijnych wydarzeń religijnych uświetniała swoją grą uroczyste msze święte, odbywające się m.in. w katedrze św. Patryka w Melbourne, Polskim Sanktuarium Maryjnym w Essendon, a także mszę podczas Kongresu Eucharystycznego z papieżem Janem Pawłem II na stadionie MCG w 1986 roku.
Była akompaniatorką głównej solistki Zespołu Pieśni i Tańca „Polonez” (1967–1972), a także współzałożycielką i dyrektorką muzyczną Zespołu „Dorotki”, działającego przy Zespole „Polonez”. Była również akompaniatorką Zespołu „Wesoły Tułacz”, znanego także jako Orkiestra „Poloneza”. Z jej inicjatywy wydano płyty „Polonez śpiewa” (1972), „Kto stworzył” (1978) i „Nie dam koguta” (1981).
Była członkinią Zespołu „Iry–Miry–Danki”, który tworzyła z Danutą Wołczko-Smołuchą, Ireną Śliwińską i Mirosławą Żylińską w latach 1961–1999. Była pianistką, wokalistką i aranżerką repertuaru tego niezwykle popularnego zespołu, występującego na wielu scenach polonijnych w Australii.
Była członkinią zespołu organizacyjnego Konkursu Piosenki o Tematyce Religijnej „Sacrosong” (1970–1978), pełniąc funkcję kierownika muzycznego i aranżerki.
Była członkinią zespołu organizacyjnego koncertu „List do Papieża” (Dallas Brooks Hall, 28.06.1986), pełniąc funkcję akompaniatorki. Koncert poprzedził pielgrzymkę Ojca Świętego Jana Pawła II do Australii.
Uczestniczka niezliczonych wydarzeń kulturalnych organizowanych z udziałem czołowych artystów polonijnych w Melbourne.
Była członkinią Komitetu Organizacyjnego Festiwalu Polskiej Kultury i Sztuki PolArt 1997 w Melbourne.
W latach 1967–1999 uczyła śpiewu w Polskiej Szkole im. Tadeusza Kościuszki w Melbourne.
Była wieloletnią członkinią prezydium Federacji Polskich Organizacji w Wiktorii (1976–2020), przez ponad 25 lat pełniącą funkcję koordynatorki ds. wydarzeń kulturalnych i czynnie angażującą się w organizację ważnych dla Polonii wiktoriańskiej wydarzeń kulturalno-patriotycznych.
Przez blisko 50 lat była prezeską Towarzystwa Muzycznego im. Fryderyka Chopina w Wiktorii, z którym związana była od lat 60. XX wieku. Rozwijała działalność koncertową i edukacyjną Towarzystwa, wspierając szczególnie młodych muzyków i stwarzając im możliwości publicznych występów. W latach 90. organizowała m.in. kameralne wieczory kolęd „Chopin’s Christmas Cocktails”, a także koncerty w swoim domu. Była organizatorką młodzieżowego koncertu z okazji 150. rocznicy śmierci Fryderyka Chopina (1999) oraz koncertów i wydarzeń poświęconych twórczości polskiego kompozytora, odbywających się w ramach obchodów dwusetnej rocznicy jego urodzin (2010). Organizowała recitale wybitnych pianistów, warsztaty dla młodych muzyków oraz występy reprezentantów Towarzystwa podczas Polskiego Festiwalu na Federation Square.
Przez wiele lat była związana z Polskim Chórem „Syrena” w Melbourne jako akompaniatorka (1960–1964) oraz dyrygentka chóru w latach 1975–1977 i 2014–2020. Pod jej dyrekcją chór „Syrena” występował podczas ważnych dla Polonii wydarzeń, m.in. 75. rocznicy Zbrodni Katyńskiej, dorocznej Akademii Trzeciomajowej oraz 30-lecia Domu Polskiego „Syrena” w Rowville.
Pracę społeczną na rzecz Polonii zakończyła w 2019 roku z racji pogarszającego się stanu zdrowia oraz wyjazdu z Melbourne do Darwin.
Laureatka wyróżnień:
2010 – Medalu Rady Naczelnej Polonii Australijskiej za wieloletnią pracę społeczną na rzecz Polonii;
2011 – dyplomu przyznanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP za wybitne dokonania na rzecz promocji dziedzictwa polskiego kompozytora Fryderyka Chopina;
2015 – Odznaki „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przyznanej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.
Rodzinie i przyjaciołom śp. Ireny Janus-Olchowik składamy najszczersze wyrazy współczucia. Wieczny odpoczynek racz dać Jej Panie.
Źródło: Elżbieta Dziedzic, Barbara Janus, materiały archiwalne FPOwW
Zdjęcie tytułowe: grafika własna z wykorzystaniem zdjęcia I. Janus-Olchowik (archiwum FPOwW)
